KATHMANDU, NEPAL Në mëngjesin e së mërkurës, 26 gusht 2026, një përmbytje e papritur dhe katastrofike përfshiu të paktën 98 të vdekur dhe mbi 400 të humbur, duke përfshirë qindra turistë të huaj. Përmbytja, e cila shkatërroi vendbanimet, urat dhe infrastrukturën brenda pak minutash, u shkaktua nga një rrënim masiv i akullnajës në Himalaja, një kujtesë e zymtë e dobësisë në rritje të rajonit ndaj ndryshimit të klimës.

"Si një Volkano Ereping": Si u plotësua katastrofa

Katastrofa filloi afërsisht në orën 8:37 të mëngjesit, pranë kufirit malor midis Nepalit dhe rajonit Autonom Tibet të Kinës. Pa paralajmërim, një copë e stërmadhe akulli dhe shkëmbi u shkëput nga një akullnajë në një lartësi rreth 5.200 metra dhe u përplas në luginën poshtë.

Ky ortek masiv ra direkt në lumin Lhende Kula, një tributari i Trishulit (Bhotekoshi) Lumi, përkohësisht duke e izoluar rrjedhën e tij. Ndërsa uji grumbullohej shpejt pas kësaj pengese të brishtë natyrore, presioni tejet i madh bëri që diga të shpërthente me forcë. Rezultati ishte një përzierje vdekjeprurëse e mbetjeve apokaliptike, me ujë, baltë, shkëmbinj dhe akull të thërrmuar që lëvizte poshtë rrjedhës, me vazhdimësinë e betonit të lëngshëm.

Nivelet e ujit në lumin Trishuli u rritën me një lartësi të habitshme prej 9 metrash, vetëm brenda 30 minutash. "Dëgjuam një tingull të fortë, si një vullkan që shpërthen," kujtonte një dëshmitar. "E gjitha erdhi papritmas... Njerëzit filluan të bërtasin dhe ia mbathën.

Numri i njerëzve dhe shkatërrimi

Përroi vërshoi nëpër zonat e Rashuvës, të Navakos dhe të Dhadit, duke prekur me forcë komunitete si Timure, Rasuagadi dhe Siabrubesi. Ndërtesat shumë-katëshe u zhytën, ndërsa makinat dhe infrastruktura kritike u hoqën në sekonda.

Sa për raportet më të fundit, 98 trupa janë gjetur, ndonse numri pritet të rritet. Mbi 400 vetë mbeten të humbur, duke përfshirë 341 shtetas të huaj. Shumë nga turistët që mungonin ishin pelegrinë rrugës për në malin Kailash në Tibet, ku përfshiheshin 133 indianë, 47 amerikanë dhe dhjetëra australianë, britanikë dhe kanadezë.

Katastrofa ka ndikuar së paku 50,000 vetë, duke përfshirë 17,000 fëmijë, duke ndërprerë fshatra të tërë dhe duke ndaluar shërbimet thelbësore. Përpjekjet për shpëtim janë penguar ndjeshëm nga rrugët e dëmtuara, nga moti i trashë dhe i pabesë, ku helikopterët fillimisht nuk mund të ulen në zonat më të rrënuara.

Pse ndodhi? Roli i tërmeteve dhe i ndryshimeve klimatike

Shkencëtarët dhe autoritetet po bashkojnë radhën e saktë të ngjarjeve që çuan në katastrofë. Fillimisht, një tërmet i shkallës 4.4 deri 5.2 u rregjistrua në këtë zonë vetëm pak minuta para se rënia të dyshohet si këmbëza kryesore. Ndërsa ngjarja sizmike ka gjasa të destabilizojë shpatin e brishtë malor, ekspertët theksojnë se rrënja qëndron në degradimin afatgjatë të mjedisit.

Himalajetë që udhëtojnë përmes Nepalit, Indisë, Kinës, Butanit dhe Pakistanit ngrohen dy herë më shumë se mesatarja globale. Kjo ngrohje e shpejtë përshpejton tërheqjen e akullnajave dhe degradon permafrostin malor, i cili vepron si një "glue" vendimtare që mban së bashku fytyra shkëmbore të pjerrëta dhe masa akulli. Kur ky permafrost shkrin, shpatet bëhen jashtëzakonisht të paqëndrueshme, duke bërë që shembja katastrofike të bëhet gjithnjë e më e pashmangshme.

Kombet e Bashkuara raportuan më parë se malet e Nepalit kishin humbur gati një të tretën e akullit të tyre brenda pak më shumë se tre dekadave. "Ajo që ndodhi... është për fat të keq normale e re. Ajo do të bëhet më keq që këtu e tutje," vuri në dukje një studjuese e klimës.

Ndërsa operacionet e kërkimit dhe të shpëtimit vazhdojnë me ndihmën ndërkombëtare nga vendet fqinjë, tragjedia thekson një realitet urgjent: çatia e botës po shkrin dhe komunitetet që banojnë në luginat e saj janë në vijat e para të një krize klimatike në rritje.